امـروز جمعه, 15 آذر 1398
مراقبتهاي پرستاري درعوارض شایع آسیبهای طناب نخاعی مشاهده در قالب PDF چاپ فرستادن به ایمیل

امروزه افرادمبتلا به آسیبهای نخاعی عمر طولانی تری نسبت به گذشته دارند. افراد نخاعی با افزایش سن خود مشکلات شایعی را تجربه می کنند که درواقع به دلیل بالارفتن سن، بر عوارض حاصل از ضایعه نخاعی آنان اضافه می شوند .دکتر گلداستین هم مطالعات خود را بر روی این موضوع به خصوص برروی عوارض اسکلتی – عضلانی بعداز ضایعات نخاعی متمرکزکرده است .اومی گوید:عوارض اسکلتی- عضلانی بعداز آسیب های نخاعی خیلی شایع هستند ،هم به این دلیل که آنها با افزایش سن ایجادمی شوند وهم اینکه افراد نخاعی عوامل خطر مربوط به ایجاد آنها را دارند.

معلول ضایعه نخاعی
به فردی اطلاق می شود كه به هر علتی اعم از تروما یا ضربه، بیماری های مادرزادی، بیمارهای عفونی، تومور مغزی یا سرطان، بیماری های مغزی و عروقی و یا حتی مراحل پیشرفته ضایعات دیسكوپاتی، نخاع از زیر منطقه بصل النخاع تا ناحیه انتهای شبكه دم اسبی كه توسط ستون فقرات محافظت می شوند دچار آسیب شده و مقدار ضایعه آن از قسمتی تا قطع كامل و یا له شدگی و تغییرات استحاله ای باشد كه نتیجه آن ایجاد عوارض حركتی و حسی و یا اتونومیك یك یا چند اندام و تنه است.بيمارانی كه دچار آسيب نخاعي مي‌گردند به دو دسته تتراپلژی (كوادری پلژی )‌و پاراپلژی فلج اندامهاي تحتاني تقسيم بندی مي‌شوند.پاراپلژی اشاره به آسیب نخاعی زیر سطح T1دارد. معمولا این نوع از آسیب منجر به ضعف و تغییرات حسی در تنه ، پاها می شود. افراد گرفتار پاراپلژی دچار آسیب به طناب نخاعی عصب توراسیک T2تا پایین عصب خاجی  S5می باشند. فرد پاراپلژیک عملکرد حسی و حرکتی در تنه و یا اندام تحتانی خود را از دست میدهد. این نوع آسیب در اثر صدمه به نخاع در ناحیه سینه ، کمر یا خاجی ایجاد می ‌شود. بسته به اینکه آسیب در کجا اتفاق بیفتد کنترل بخش های خاصی از بدن از دست می‌ رود. هر چه محل صدمه بالاتر باشد عملکرد حسی و عضلانی نسبت به کسی که گرفتار آسیب ناحیه خاجی شده ، بیشتر از دست می رود. تصادفات رانندگی و سوانح ورزشی بیشترین موارد پاراپلژی را ایجاد می کنند. سقوط از بلندی و ارتفاع نیز از علل اصلی آسیب نخاعی می باشند. بعد از یک سانحه ، مراقبت شدیدی در مورد تصاف دیدگان در صورت مشکوک بودن به داشتن ضایعه نخاعی بایستی اعمال گردد ، اگر فرد آسیب دیده به درستی جابجا نشود ممکن است به آسیب اضافی در نخاع گرفتار شود. بنابراین ، فرد مبتلا به آسیب در ناحیه ی گردن و کمر نبایستی جز توسط پرسنل پزشکی آموزش دیده جابجا شود. مراقبت ناصحیح می تواند شرایط پاراپلژی موقت را به پاراپلژی دائمی تبدیل کند. همچنین می تواند پاراپلژی را به کوادری پلژی تبدیل نماید. تتراپلژی اشاره به آسیب طناب نخاعی در سطح نخاعی T1یا بالاتر دارد. معمولا تتراپلژی منجر به تغییرات ضعف یا حسی دست ها و پاها می گردد.این نوع از آسیب را کوادری پلژی هم مي گويند. دراین حالت آسیب در ناحیه گردن رخ میدهد و فرد کنترل عملکرد حسی و حرکتی اندام فوقانی ، تنه و اندام تحتانی را از دست می ‌دهد.

آناتومی طناب نخاعی

طناب نخاعی استوانه ای از بافت عصبی كه ضخامت آن تقریباً به اندازه انگشت كوچك است و 38 تا 45 سانتی متر طول دارد. این طناب از سوراخ جمجمهشروع می شود به طوری كه از بالا با بصل النخاع در ارتباط است و درون كانال ستون مهره ای تا سطح قاعده بدنه اولین مهره كمریL1 پائین كشیده شده است و در آنجا به دسته ای از رشته های عصبی به نام اعصاب دم اسبی ختم می شود. این اعصاب از مناطق كمری و خاجی ستون فقرات بیرون می آیند. طناب نخاعی از 31 قسمت تشكیل شده است كه از هر كدام یك جفت عصب خارج می شود. ضخامت این طناب در نقاط مختلف متفاوت است و در نواحی گردنی و كمری قدری ضخیم تر است. زیرا در این ناحیه عصب بزرگی برای نواحی دست و پا از نخاع خارج می شود. این دو ناحیه را برجستگی های گردنی و كمری نخاع می گویند.
اعمال طناب نخاعی:

1-رابط میان مغز و اعصابی است كه به بخش های طرفی تنه و دست و پا می روند.
2-مركزمهم اعمال رفلکسی است.

اعصاب نخاعی شامل :

8جفت گردنی ، 12 جفت توراسیك ( سینه ای )، 5 جفت عصب كمری ، 5جفت خاجی،1جفت دنبالچه ای

اتیولوژی آسیب های نخاعی
با توجه به مرکزملی آمار ضایعات نخاعی ایالات متحده، هر سال بیش از ۱۲۰۰۰مورد جدید آسیب نخاعی در آن کشور رخ می دهد که پنج دلیل اصلی ایجاد آنها از قرار زیر هستند :

تصادفات وسایل نقلیه:آسیبهای نخاعی حاصل از تصادفات ، شایع ترین نوع ضایعات نخاعی هستند؛بین ۴۰تا ۵۰درصد از کل صدمات نخاعی در اثر این عامل ایجاد می شوند. بطورکلی تصادفات شدید وسایل نقلیه اغلب باعث وارد آمدن ضربات شدید به ستون فقرات و بافتهای نرم آن شده و منجر به فشردگی یا آسیب بافتهای عصبی داخل نخاع می گردد. تصادفات گاهی اوقات با مصرف الکل و مواد مخدرمرتبط بوده است.

صدمات ورزشی:بر اساس گزارش شبکه های آسیب نخاعی ، صدمات ورزشی درصد کمی از آمار سالانه صدمات نخاعی را به خود اختصاص داده است . در گروه صدمات ورزشی ، آسیبهای حاصل از شیرجه زدن در آبهای کم عمق بیشترین عامل را تشکیل می دهند . بطور کلی ضایعات نخاعی ناشی از تروما های ورزشی حدود ۷٫۶درصد از کل صدمات می باشند.

خشونت:متاسفانه ، خشونت مسئول ۱۵درصد از کل صدمات نخاعی است . بر اساس آمار مرکز آسیبهای نخاعی ایالات متحده بسیاری از این صدمات در اثر جراحات حاصل ازاصابت گلوله و یا ضربات چاقو بطورکلی در اثر برخورد مستقیم یک جسم خارجی با نخاع ایجاد می شوند .

سقوط: سقوط شایع ترین علت آسیب نخاعی نزد بزرگسالان دارای سنین بالاتر از ۶۵سال می باشد. فعال نگه داشتن بدن و حفظ تعادل مناسب به روشهای مختلف می تواند در جلوگیری از سقوط که ممکن است منجر به آسیب طناب نخاعی گردد، نقش مهمی داشته باشند . سقوط عامل حدود ۲۵درصد از کل صدمات نخاعی است.

تومورها:تومورهای مختلفی اعم از سرطانی یا غیرسرطانی وجود دارند که عمدتا می توانند بر روی نخاع تاثیر بگذارند.از جمله ی آنها می توان آستروسیتوما ، نوروفیبروما و مننژیوم را نام برد.منشاء این تومورها ممکن است در داخل سلول های بافت عصبی و یا در اطراف آنها باشند که در اثر رشد سبب اعمال فشار بر نخاع می گردند . همچنین تومورهای سرطانی ممکن است در قسمتهای دیگر بدن ایجاد و سپس داخل نخاع متاستاز پیدا کنند.

عوارض آسیب های نخاعی
1-سیستم تنفس:صدمه و آسیب به مهره های گردنی یا شكستگی بالای C4مشكلات خاصی رادرعمل تنفس به وجود آورده و باعث توقف كامل تنفس می شود صدمه زیرC4 درصورت فعال بودن عصب فرنیك باعث تنفس دیافراگماتیك خواهد شد.
2-سیستم قلبی و عروقی:هرگونه قطع عرضی در طناب نخاعی بالاتر از سطحT5 ا ثر اعصاب سمپاتیك را بر سیستم قلبی عروقی از بین می برد و باعث مشكلات فوری شامل برایكاردی – هیپوتانسیون و كاهش برون ده قلبی می شود.
3-سیستم ادراری:رتانسیون ادراری یك علامت شایع در صدمات حاد نخاعی و شوك نخاعی است. مثانه با توجه به فقدان اثر مهاری مغز بسیار تحریك پذیر می شود در نتیجه مكرراً مقدار كمی ادرار دفع خواهد كرد كه دفع مثانه به طور كامل صورت نگرفته و این امر منجر به اتساع مثانه و احتباس ادرار و بروز عفونت و سنگ های ادراری می شود.
4-سیستم معده ای – روده ای:چنانچه طناب نخاعی بالاتر ازT5 و به طور عرضی قطع شود فقدان عصب رسانی سمپاتیك ممكن است كه منجر به ایجاد اتساع ایلئوس و معده شود.مشكلات دفعی ؛ سختی و احتباس مدفوع نیز ایجاد می شود.
5-شوك نخاعی و هیپورفلكس خود به خودی:در اثر انبساط مثانه (در اثر استاز ادراری)، انبساط روده و زخم فشاری  ایجاد می شود.
6-هایپررفلکسیHYPER REFLEXIA)):هایپررفلكسی معمولاً در ضایعات نخاعی بالای سطح T6به وجود می آید. اگر یك محرك شدید احشایی و یا یك محرك دائمی روی استخوان های زیر ناحیه ضایعه وجود داشته باشد و یا مثانه این بیماران تحت كشش بیش از حد قرار گیرد علائم رخ می دهد،که عبارت اند از سردرد،عرق نواحی بالای سطح ضایعه، گرفتگی بینی،تیره شدن بینایی،افزایش فشارخون،تندی و یا كندی ضربان قلب. كشش بیش از اندازه مثانه در این بیماران به عللانسداد سوند تخلیه كننده،پر شدن كیسه ادرار، عمل تعویض سوند،اتساع بیش از حد مثانه،افزایش گاز در روده ها و افزایش و تجمع مدفوع و یا هر نوع تحریك روی ركتوم ( مثل هموروئید)،تحریكات پوستی مثل سوختگی رخ میدهد،كه جهت جلوگیری از آن بایستی عوامل ایجاد كننده را حتی الامكان برطرف نمود.

 7-هایپرترمیا:HYPERTHERMIAممكن است دمای بدن این بیماران تحت تأثیر محیط گرم؛ افزایش یابد كه منجر به بروز علائمی مثل پوست گرم؛ قرمز و خشک،احساس ضعف،سرگیجه،اختلال بینایی،سردرد، تهوع دمای بالا، نبض نامنظم و ضعیف می شود.

مشکلات اسکلتی-عضلانی شایع  بعد از ضایعات نخاعی

اطلاعات نشان میدهد که اکثریت افراد نخاعی در طول زندگی خود دارای مشکلات عضلانی-استخوانی می شوند. برخی از این مشکلات عبارتند از:

1)کاهش دامنه حرکتی اندامها

كاهش دامنه حركتي اندامها ازشایعترین ناراحتیهای اسکلتی – عضلانی بعدازضایعه نخاعی محسوب می شود و علل آن زیاد است. دامنه حرکتي برای فعالیتهای مختلف مانند نشستن، جابجا شدن ها و سایر فعالیتهای انفعالی اهمیت بسیارزیادی دارد.اگرچه مهمترین علت کاهش دامنه حرکتی، باقی ماندن طولانی مدت دریک وضعیت ثابت مانند نشستن زیاد است،اما درواقع علل زیادی می تواند داشته باشد.این مشکل می تواند ناشی از این باشد که شخص تمرینات دامنه حرکتی راانجام نداده باشد، یا اینکه برخی اسپاسم ها می توانند باعث کشیده شدن مفاصل شوند،درنتیجه مفاصل در وضعیت کوتاه شدگی قرارگرفته و قابلیت انعطاف آنها کم می شود و دامنه حرکت آنها سخت ترمی گردد. یا اینکه امکان دارد یک عارضه مفصلی مانند آرتریت یا تورم مفصلی باعث کاهش دامنه حرکتی و يا تشديد آن شود.

2)پوکی و شکستگیاستخوان

پوکی استخوان بعدازضایعه نخاعی خیلی سریعتراتفاق می افتد. طی ۴تا ۶ماه اول بعدازآسیب، حدود۲۵درصد یا بیشتر تراکم استخوانی با افت مواجه می شودوتا یک ونیم سال بعد ازآن،بیش ازیک سوم توده استخوانی دچارافت می گردد. مقدار کاهش تراکم استخوان در ۱۸ماه اول بعداز آسیب نخاعی به اندازه ای زیاد است که مسئله شکستگی بعد از ضایعه نخاعی باید به عنوان یک عامل خطر موردتوجه قرارگیرد. بطورکلی یک چهارم ازجمعیت افراد نخاعی طی یک سال بعد از ضایعه و نیمی ازآنان پس از ۱۰سال بعدازآسیب نخاعی به حد شکستگی می رسند .

3)دردشانه

دردشانه درافراد پاراپلژی و تتراپلژی یک مشکل متداول محسوب می شود.درد شانه ها بعداز ضایعه نخاعی علل مکانیکی بسیار زیادی می تواند داشته باشد.ازجمله: کوفتگی و گرفتگی ماهیچه، پارگی عضله، التهاب و ورم مفاصل.ازآنجائی که افراد نخاعی برای اجرای بسیاری ازفعالیتهای روزانه خود به شانه های خود متکی هستند ، درد این ناحیه اگر چه باعث ازکارافتادن کامل فرد نمی شود ولی می تواند تاثیر بسیار زیادی برروی تضعیف فعالیتهای او داشته باشد.

مراقبتهای پرستاری در ضایعات نخاعی

در مراقبتهای پرستاری تامین نیازهای جسمی،حمایت روانی و عاطفی و آموزش افراد مبتلا به ضایعات نخاعی وخانواده های آنان از اهمیت ویژه ای برخوردار است.

 

آموزش به بيمار

 نكاتیدر خصوص پيشگيري از تجمعترشحات دستگاه تنفسي

می توان از تجمع ترشحاتی که موجب احتقان ریه و عوارض تنفسی می شوند، جلوگیری کرده و ترشحات را کاهش و یا از بین برد.بطور کلی اقدامات زیر خروج ترشحات را آسان می نمایند و به بیمارموارد زير توصیه می شود:

 تنفس عمیق وسرفه  کردن،تغییر پوزشین هر 2ساعت، نوشیدن مایعات به مقدار کافی، نشستن در فواصل زمانی کوتاه،دق کردن قفسه سینه جهت خروج ترشحات،اسپیرومتری تشویقی،دمیدن درون دستکش.درتنفس عمیق و تمرينات تنفسي هر دو ساعت وقتي مددجو بيدار است،کیسه های هوائی ریه منبسط می شوند.این انبساط کیسه های هوائی کمک می کند که از انسداد آنها بوسیله مخاط جلوگیری شود. وقتی مددجو بیدار می باشد، حداقل هر 2ساعت یکبار تنفس عمیق داشته باشد. برای اینکه مددجو تنفس عمیق داشته باشد می توان از محرکهای تنفسی یا وسایل دیگر کمک گرفت.سرفه کردن باعث دفع ترشحات مخاط می شود.

مهمترین نکات در مراقبت از پوست و پیشگیری از زخم فشاری

افراد مبتلا به آسیب های نخاعی به دلیل کمبود یا فقدان حس و حرکت در اعضای فلج خود، به مراقبت بسیار دقیقی از پوستشان نیازدارند.

قوانین طلایی جهت مراقبت از پوست به شرح زیر هستند:

در هرفرد نخاعی باید حداقل هر روز و هر شب با دقت بررسی های لازم را انجام داد،ودر صورتیکه  مورد خاصی مشاهده شد، باید تعداد دفعات معاینه را افزایش داد .به محض مشاهده هر گونه قرمزی یا سایر علائم خطر ناشی از آسیب پوستی بدنبال فشار، باید اقدامات لازم جهت حذف فشارانجام شود.در حالت نشسته یا خوابیده همواره باید وضعیت بالش و تشک وسایرتجهیزات بررسی واصلاح شود،بطوری که فشارازقسمتهای آسیب دیده بر داشته شود.هیچگاه نبایستی مشکل یک سمت بدن را با فشار زیاد بر روی سمت دیگر مرتفع نمود، در غیر اینصورت ممکن است زخم در هر دو طرف بدن ایجاد شود.در صورت لزوم فرد باید تا زمانی که پوست بدنش کاملا بهبودی  پیدا کند،در بستر استراحت نماید.قسمتهای آسیب دیده را باید با محلول نرمال سالین شستشو داده وتا خشک شدن کامل آن صبر کرد. اگرصدمه به حدی باشد که پوست پاره شده وعلائم مرحله دوم وسوم زخمهای فشاری دیده می شود، بایستی قسمت آسیب دیده بصورت استریل پانسمان شود و به پزشک معالج اطلاع داده شود.در صورت امکان هنگام استراحت باید بدن در حالتی قرار گیرد که امکان گسترش زخم فشاری از بین برود و قسمتهای حساس کمترین میزان فشار را متحمل شوند. چنانچه علائم فشار از جمله قرمزی، ورم یا گرمی پوست کاهش  پیدا کرد، تا مدت طولانی نبایستی قسمتهای آسیب دیده تحت فشار قرار گیرد و نباید فعالیتی کرد که باعث بروز مجدد مشکل شود.بعد از بهبودی و به هنگام بازگشت مجدد به روال عادی و روزمره زندگی باید فعالیت ها را خیلی به تدریج آغاز کرد  و به دفعات بیشتری معاینات را انجام داد. چرا که بافت بهبود یافته از زخم فشاری معمولا ضعیف است و نسبت به پوست معمولی آمادگی بیشتری برای آسیب دیدن دارد، بنابراین مراقبت بيشتري نياز دارد.

مراقبتهاي پرستاري در پیشگیری از مشکلات گوارشی

پرستار بایستی وجود صداهای روده ای، سفتی شکم ، خون در مدفوع، علائم حیاتی، حرکات روده ای را مورد ارزیابی قرار دهد و در صورت بروز مشکل اقداماتی مانند  استفاده از دارو طبق تجویز پزشک برای کاهش تحریک و التهاب گوارشی، تنظيم یک برنامه دفع روده ای منظم و اداره کردن مددجو  تا جایی که وی  بتواند کنترل برنامه دفع روده ای خود را داشته باشد.

آموزش  برنامه دفع روده ای شامل:

1- برای انجام عمل دفع به صورت طبیعی و روتین تا حد امکان باید از عضلات شکمی و دیافراگم استفاده شود ودر صورت عدم امکان استفاده ازاین عضلات فرد می تواند یاد بگیرد که با دست ها یا شکم بند به روی شکم فشار وارد کند.
2- پیشگیری از یبوست و ایجاد مدفوع فشرده که می تواند موجب شروع عارضه اتونومیک دیس رفلکسی،اسپاسیتی وسایرعوارض باشد،که اقداماتی نظیر داشتن یک رژیم غذایی متعادل و مناسب(دارای فیبر بالا سبوس و مایع کافی ) و یا درمان با نرم کننده های مدفوع   (ملین ها) محصولات حجم دهنده مدفوع، لوبریکانت ها، مسهل های ضعیف و شیاف تا مدفوعی نرم تولید شود و حرکات روده تحریک گردد، دیلاتاسیون موضع با انگشت،استفاده از روش انما به صورت ملایم و فقط با نرمال سالين، استفاده از بعضي از مواد خوراکی نرم كننده مثل آلو،انجیرو... برای تحریک پریستالتیسم ونوشيدن مایعات گرم ، داشتن فعالیت فیزیکی شامل بیرون آمدن از بسترو انجام ورزش های مجاز، نشستن یا دراز کشیدن روی پهلوی برای تحریک حرکات روده ای و شکمی می تواند موثر واقع شود.

مراقبتهای پرستاری در دستگاه ادراری تناسلی

بررسي الگوی ادرار مددجواز نظر وجود هماچوری، و ادرار با بوی بد و متعفن، تحت نظر گرفتن فرد از نظر میزان دریافتی و دفعی مایعات و ثبت آن، پیگیری و انجام آزمایشات نیتروژن اوره خونو کراتی نین، آنالیز ادرار، کشت ادرار، رادیوگرافی های کلیه، مجاری ادراری و مثانه در صورت لزوم  باید مورد ارزیابی قرار گیرد، و درصورت بروز مشکل مداخلات پرستاري شامل :
1-اجرای پروتکل کاتتریزاسیون متناوب و آغاز برنامه آموزش مجدد کنترل مثانه و نوع اختلال در عملکرد مثانه تشخیص داده شده است.

 برنامه آموزش کنترل مثانه برای افراد دارای ضایعه نخاعی شامل موارد ذیل می باشد:

• تجویز یک عامل اسیدی کننده ادرار مانند تجویز 1 تا 2 گرم ویتامین ث 4 بار در روز که باعث می شود PHادرار در حد 5/5 باقی بماند.
• تجویز مایعات در حد مجاز
• بررسی اختلال در عملکرد دستگاه ادراری تناسلی از جمله اختلال عملکرد جنسی
• فراهم نمودن آموزشهای  مورد نیاز افراد و ارائه آن  وقتی که مددجو آمادگی دارد. در مورد افراد در معرض خطر مداخله آموزشی می تواند حتی قبل از آمادگی نیز صورت گیرد.
• مشاوره اورولوژی در صورت نیاز

مراقبتهای پرستاری در دستگاه قلبی-عروقی

عوارض قلبی- عروقی عبارتنداز:ترومبوفلبیت،ترومبوز ورید عمقی،آمبولی ریوی،افت فشار وضعیتی، بالا رفتن دمای بدن، پایین آمدن دمای بدن
پرستار بایستی مددجو را از نظرعلائم و نشانه های آمبولی ریوی،ترومبوز وریدعمقی ،افت فشار وضعیتی مورد ارزیابی قرار دهد و درصورت نیاز اقدامات زیر را انجام دهد:
1- ادامه استفاده از هپارین طبق دستور پزشک
2-استفاده از جوراب های الاستیک تا بالای ران
در صورت بروز  هر یک از عوارض اقدامات شامل :

در  ترومبوز ورید عمقی
1- استراحت مطلق مددجو برای جلوگیری از جابجایی لخته
2-بالا بردن پای مبتلا یا هر دو پا
3-تغییر وضعیت مددجو هر 2 ساعت بدون اینکه پاها روی هم بیافتند
4-تمرینات دامنه حرکات بر روی پایی که مبتلا نمی باشد
5-تجویز صحیح داورهای ضدانعقاد طبق دستور پزشک معالج
6- چک کردن علائم حیاتی هر4تا 6  ساعت
7-ارزیابی فرد از نظرعلائم آمبولی ریوی مانند تنفس سطحی، درد قفسه سینه، اضطراب، سرفه، هموپتیزی، تاکی پنه، کراکل( صدایی مثل قلقل که  نشاندهنده ی احتقان ریه است )، تاکی کاردی، تعریق فراوان و تب

در  افت فشار خون وضعیتی
1-اجرای درمان فیزیکی با یک tilt tableو یا صندلی چرخدار تاشو
2-استفاده  از کمربند شکمی و جوراب های ضد آمبولی
3- دادن وضعیت مناسب(سر پایین و پاها بالا) تا نرمال شدن فشارخون
4-کنترل فشار خون قبل و بعد از جابجایی ها و یا مصرف داروهایی که عارضه کاهش فشار خون دارند
5- دادن مایعات کافی به مددجو و هیدراته کردن وی

 

مراقبتهای پرستاری و  نحوه رویا رویی  با درد در آسیب نخاعی

درد یک حس ناخوشایندی است.برای موفقیت آمیز بودن کنترل درد بايد بيمار موارد زير را رعايت كند. انعطاف پذیر بودن و همکاری با پزشک، در ارتباط بودن با متخصصین برای پیدا کردن راه حلهایی برای کنترل درد، پیروی کردن از دستورالعملهای درمان و مداوا، داشتن نقش فعال در درمان . پس نتیجه می گیریم که کنترل درد می تواند در رشد و پیشرفت کیفیت زندگی مددجوتاثیر بسزایی داشته باشد.ابتدا درمان را با شیوه های ساده کاهش درد شروع کنید. ممکن است مجبور شوید چندین روش یا ترکیبی از روشها را به کار ببرید تا بهترین روش موثر بر درد پیدا شود از مددجو بخواهید خودش را سرزنش نکند زیرا ممکن است مشکل جدی داشته باشد که موجب درد شده است.

چه عواملی درد را کاهش می دهد؟

احساسات و طرز فکرمددجو در افزایش درد موثراست. بعنوان مثال تلقین موجب می شود تا درد شدید شود و این موضوع می تواند منجر به خستگی ، فشار روحی ، عصبانیت و کاهش توانایی در انجام فعالیتهای روزانه فرد شود.افسردگی می تواند درد را شدیدتر و در نهایت موجب گوشه گیری و انزوا فرد شود. شیوه های روانشناسی وجود دارد که می توان برای کاهش درد از آنها کمک گرفت. از طریق مشاوره تخصصی می توان بر افسردگی غلبه کرد و از عهده استرس برآمد اگر چه،افسردگی شدید ممکن است نیازمند دارو و درمان باشد.بعضی روشهایی که مددجو از طریق مشاوره یاد می گیرد شامل آموزش تمدد اعصاب ،بیوفیدبک و خواب مصنوعی می باشد که البته می بایستی با مشورت پزشک متخصص انجام شود .زمانیکه مددجو هیچ فعالیتی ندارد یا می خواهد استراحت کند مثلا قبل از خواب، ممکن است درد افزایش یابد این بخاطر این است که او زمان کافی برای تمرکز روی درد دارد وقتی که در فعالیتهای هدفدار و لذت بخش درگیر می شود، آگاهی و هوشیاری او از درد کاهش می یابد، برای مثال : زمانیکه مددجو مشغول انجام کار، مطالعه و فعالیتهای تفریحی می باشد به احتمال بسیار زیاد کمتر روی درد تمرکز می کند.

کنترل درد:

کنترل درد معمولا با درمان دارویی ، تعدیل کردن فعالیتها یا ترکیبی از هر دو انجام می شود که احتمالا درد را بطور کامل قطع نمی کند اما یک برنامه کنترل درد موثر می تواند شدت درد را کاهش دهد. کنترل درد یک فرآیند خیلی سخت است بیشتر مواقع درک اینکه چه چیزی موجب درد در فرد ضایعه نخاعی شده است خیلی مشکل است.قبل از اینکه دارو استفاده کنید یا شیوه های کنترل درد را بکار ببرید با پزشک متخصص در مورد درد بعد از آسیب نخاعی مشاوره نمائید. بخاطر داشته باشید زمان می برد تا بهترین روش کنترل درد را پیدا کنید و البته برنامه کنترل درد موثر بستگی  به نوع درد دارد.

 

مهمترین جنبه های عمومی برنا مه های توانبخشی

مفهوم توانبخشی:هدف از توانبخشی آسیب دیدگان نخاعی این است که به بازیابی عملکرد جسمی و حسی بدن بیماران نخاعی کمک شود تا آنها  بتوانند با امید ، عزت نفس و استقلال به زندگی خود ادامه دهند .

بازیابی توانائی های حرکتی

بعضی ازافراد مبتلا به آسیب نخاعی می توانند تا اندازه ای توانائی حرکتی خود را دوباره بدست آورند. اگر بیمار پتانسیل لازم برای بازیابی حرکتی خود را داشته باشد ، متخصصان توانبخشی فعالیت می کنند تا این فرایند شتاب گرفته و تا آنجا که امکان دارد عملکرد اندامها در کمترین زمان ممکن برگشت کند .

• یادگیری مهارتهای جدید

استفاده از ویلچر برای حرکت ، برای هر فردی متفاوت است . در برنامه های توانبخشی ، هر روزه فعالیتهای مختلف زندگی از آشپزی گرفته تا رانندگی و محل استراحت تغییر می کند . ترکیبی از برنامه های توانبخشی مبتنی بر مهارت و توانبخشی شغلی به بیمار کمک می کند تا چگونگی انجام تمام فعالیتها را به روشهای جدید یاد بگیرند.
• ایجاد یک نگرش جدید

بخش بزرگی از روند توانبخشی ، به جنبه ی روانی آن مربوط می شود . بیمار شروع به درک این موضوع می کند که زندگی او تغییر پیدا کرده است و پس از آن می آموزد که باید خود را با این زندگی تطبیق دهد . یکی از مزیت های بزرگ برخی مراکز،حمایت از بیماران همسان است.از آنجا که برنامه های توانبخشی  برای ده ها تن از بیماران بطور هم زمان اجرا می شود،در طول مراحل مختلف برنامه،آنها می توانند همدیگر را تشویق و حمایت کنند.

•مراقبتها
از آنجا که فلج شدن معمولا با از دست دادن حس و کاهش توانائی حرکت اندامهای درگیر همراه است.حتی ساده ترین کارهای روزانه هم ممکن است نیاز به آموزش مجدد داشته باشند به عنوان مثال نشستن طولانی مدت روی ویلچر می تواند باعث بروز ایجاد مشکل شود.افراد سالم در حالت نشسته ، برای از بین بردن فشار از روی بدن ، وضعیت خود را مرتباً عوض می کنند، اما این فرایند در مورد یک فرد نخاعی که فاقد حس است،متوقف می شود.در مورد کسی که یک مدت خیلی طولانی در وضعیت نشسته باقی می ماند، گردش خون در پوست نواحی تحت فشار او قطع و باعث مرگ سلولهای آن ناحیه گشته  و در نتیجه زخم فشار ی تشکیل می شود . بنابراین بخش مهمی از مراقبت هاي پرستاري و فرایند توانبخشی به آموزش نحوه ی جلوگیری از این قبیل مشکلات اختصاص دارد. معمولا درمانگران از دستگاههای مخصوص ایستادن برای کمک به کشش و تقویت عضلات لگن و پاهای بیمار و به طور کلی تحمل وزن استفاده می کنند و پرستاران روشهاي تطابق با شرايط موجود و نحوه مراقبت از خود، در خصوص چگونگي فعاليت ها، پيشگيري از عفونت ادراري، پيشگيري از يبوست و مشكلات گوارشي و ... را آموزش مي دهند و بيمار را تشويق به شركت در برنامه هاي فيزيوتراپي مي نمايند.

 

اهمیت فیزیوتراپی برای افراد مبتلا به آسیب نخاعی

فیزیوتراپی برای بیماران مبتلا به آسیب نخاعی شامل تحریک ماهیچه ها است تا به مددجو کمک  کند که بتواند تعادل عمومی خود را مجددا بدست آورد ، بطوری که  بتواند بدن خود را راست نگه داشته و به تمرین فعالیتهای دستی خود بپردازد .یک نمونه از تمرینات فیزیوتراپی استفاده از دوچرخه های ثابت مخصوص و مجهز است . هنگام استفاده از این دستگاه پاهای مددجو  به پدال ها بسته می شوند و درمانگر آن را به حرکت می اندازد .  ضمن اینکه یک نفر کمک کننده هم از وی  پشتیبانی می کند . همزمان با چرخش پدال عضلات منقبض و منبسط می شوند . درنتیجه شکل عضلات و تعادل آنها بهبود پیدا می کند . این کار موجب تقویت عضلات شده ، از تحلیل آنها ( آتروفی ) جلوگیری می کند و ​هر عصبی که فعال باشد را  تحریک می کند.

آیا فیزیوتراپی برای تمام افراد مبتلا به آسیب نخاعی کارآئی دارد ؟

شرکت افراد مبتلا به آسیب نخاعی در برنامه های فیزیوتراپی نمی تواند موفقیت  آنان را تضمین کند ، البته در این مورد برخی اختلاف نظرها وجود دارد ، اما درکل توانبخشی برای بسیاری ازافراد مبتلا به آسیب طناب نخاعی  موفقیت آمیز بوده است . ضمن اینکه گزینه های جایگزین چندانی نیز در این راستا وجود ندارد.  درست است که تحقیقات انجام شده در مورد سلول های بنیادین نویدبخش بوده ، اما دستیابی به درمان قاطع با سلول های بنیادی هنوز به گذشت زمان نیاز دارد .برای برخی ها بازیابی به مفهوم راه رفتن مجدد است. از نظر خیلی افراد ، بازیابی ها کم اهمیت به نظر می رسد.  ممکن است بازیابی به معنی بازیابی مجدد کنترل روده ها ، ایجاد قدرت در دستها برای کمک به حرکت ، یا انجام کارهای خیلی ساده ای مانند یادگیری مجدد نحوه شانه زدن به موها باشد. مهم این است که مددجو كارهايي را كه قبلا قادر به انجام آن نبوده است، بعد از فیزیوتراپی توانایی انجام آن را پیدا می کند  و این موضوع بیشتر از اینکه یک امتیاز باشد یک موفقیت محسوب می شود.

تمرینات دامنه ی حرکتی پس از آسیب نخاعی

از آنجائی که آسیبهای نخاعی مشکلی بسیار جدی محسوب می شوند ، مددجو به عنوان یک فرد دچار ضایعه نخاعی جهت بازتوانی خود ، باید همیشه دستورات پزشک خود را به دقت دنبال کند.در این راستا به احتمال زیاد پزشک ، وی را به یک متخصص فیزیوتراپ ارجاع خواهد داد تا به بهبود وضعیت دامنه حرکتی و قدرت بدنی اش کمک کند . به یاد داشته باشید که انواع تمرینات دامنه ی حرکتی و ورزشهای مخصوص مفاصل ، با توجه به شدت و محل آسیب نخاعی فرد تعیین می شوند و بايد با نظر پزشك معالج باشد.

فلکشن ( خمش )

تمرینات خمشی اندامها می تواند به بهبود دامنه ی حرکتی ستون فقرات مددجو کمک کند . مددجو می تواند نمونه ای از این تمرینات را با خوابیدن روی شکم و کشیدن قسمت بالا تنه به سمت بالا و نگه داشتن پایین تنه روی کف انجام دهد. مراقب باشید این کشش نباید بیش تر از حد لازم  اعمال شود.این تمرین باید تنها زمانی انجام شود که پزشک یا فیزیوتراپ راهنمائی های لازم را ارائه داده باشند . اگر مددجو هنگام این تمرینات درد غیر طبیعی احساس می کند، باید بلافاصله از ادامه ی آن خودداری کند .

اکستنشن(کشش)

تمرینات کشش ستون فقرات ممکن است به عنوان بخشی از برنامه های توانبخشی مددجو در نظر گرفته شود. یکی از روشهای اکستنشن پشت این است که روی پشت بخوابد و زانوهای خود را به سمت سینه بکشد . مطمئن شوید که مددجو سر خود را بر روی یک بالش یا جسم نرم تکیه داده باشد . کشش نواحی پائین تر پشت همچنین تمرینات خمش باید به آرامی انجام شود. در صورت گزارش درد غیر طبیعی توسط مددجو، تمرینات متوقف شود .

چرخش بالا تنه
یکی از تمرینات انعطاف پذیری برای کمک به بهبود دامنه حرکتی ، کشش چرخشی بالاتنه روی صندلی است . برای انجام این تمرین ، روی یک صندلی بنشیند و در صورت امکان پاهایش را دراطراف پایه صندلی ثابت کند . بدن خودش را به اطراف چرخانده  و سعی کند پشت صندلی را بگیرد. این نوع کشش باید به آرامی و با دقت زیادی انجام شود.این کشش بهتر است به مدت پنج ثانیه و با تکرار پنج بار انجام شود.

 ماساژ درمانی برای افراد مبتلا به آسیب نخاعی

بر اساس مطالعاتی که اخیرا انجام شده ، ماساژ برای افراد مبتلا به آسیب های نخاعی مفید است ، چرا که می تواند باعث افزایش دامنه ی حرکتی اندامها و افزایش قدرت عضلانی آنها شود . ضمن این که به کاهش  اضطراب و افسردگی آنان نیز کمک می کند .

فواید ایستادن در افراد ضایعات نخاعی

عمده ترین مزایای پزشکی حاصل از ایستادن که مورد تائید قرار گرفته اند ، عبارتند از:
کمک به پیشگیری از خشکی مفاصل به خصوص مفاصلپاها ( مچ پا، زانو و لگن)
بهبود دامنه حرکتی اندامها (ستون فقرات، لگن، زانوها و مچ پا)
کاهش اسپاسم
پیشگیری ازپوکی استخوان و یا حتی برگشت آن و کاهش هیپرکلسیوری (جلوگیری از افزایش کلسیم درادرار)
بهبودعملکردکلیه ها،بهترشدن وضعیت دفع ادرارازمجرای ادراری،وکاهش سنگ ادراری
پیشگیری از زخمهای فشاری ازطریق تغییر وضعیت بدن
بهبود وضعیت گردش خون بدن
بهبود عملکرد روده ها واجابت مزاج
عادی شدن عملکرد تنفسی
بهبود وضعیت هیپ ( محل استقراراستخوانران و لگن)
بهبود و گسترش مهارت های حرکتی
حفظ و بازیابی تراکماستخوان

*مزایای روحی-روانی ایستادن

افزایش استقلال و خود باوری.
افزایش سطح هوشیاری.
ارتقاء سطح شناختودرک.
افزایش روابط اجتماعی و تعامل با همسانان.
شرکت در فعالیت هایی کهایستادن لازمه آنها است.
افزایش فعالیت های زندگی روزمره.
افزایشفعالیتهایی که لازمه آن گفتار و پاسخگویی است,
اشراف درنگاه به اطرافیانومخاطبین.
تسهیل در آغوش گرفتن عزیزان و ایجاد احساس بهتر.
کاهش خستگیناشی از عدم فعالیت.
کمک به پیشگیری از افسردگی.
تحریک بازی ونشاط بهخصوص در کودکان.

 

چگونگی برقراری  ارتباط موثر با معلولین جسمی حرکتی :معلولین جسمی انتظار دارند که دیگران با آنها رفتاری عادی و طبیعی داشته باشند .معمولا همه می خواهند به معلولین و آنها که به هر علتی از توانایی جسمی کاملی برخوردار نیستند کمک و مساعدتی کنند . اما کمترکسی است که بداند یاری خود را چگونه عرضه کند تا به حال آنها واقعا مفید باشد. کمک و یاری رساندن به همنوع فضیلتی است بزرگ ،اما این کمک باید به حال کمک گیرنده مفید باشد و موجب ناراحتی او نشود . کمک کردن به این افراد به معنی از میان برداشتن همه موانع و مشکلات آنها نیست . بلکه کمک به انجام کاری است که این افراد به تنهایی از عهده آن بر نمی آیند . کمک دهنده باید همواره کمک گیرنده را در تصمیم گیری برای پذیرش کمک آزاد بگذارد و کمک خود را به او تحمیلنکند . برخی کسانی که از آسیب دیدگی و یا نارسایی غیر آشکار رنج می برد مانند کسانی که ضعف بینایی دارند ،خوب نمی شنوند،لکنت زبان دارند و به صرع یا بیماریهای مزمن مبتلا هستند معمولا تمایلی ندارند که همگان از بیماریشان آگاه شوند و از این رو به شیوه های مختلف به کتمان مشکلات خود می پردازند. حتی در مواردی برخی از آنها وانمود می کنند که به خوبی می بینند،از قدرتشنوایی کامل برخوردارند ودر بیان مطالب مشکلی ندارند.البته این گونه اشخاص برای چنین رفتاری،بهای سنگینی می پردازند ،چرا که پیوسته در فضایی آکنده ازترس دایمی و دلمشغولی و نگرانی از آشکار شدن نقص عضو یا بیماری خود زندگی می کنند.تفاوت زیادی بین معلولان جسمی مادرزاد و معلولان ناشی از حادثه یا بیماری وجود دارد.تعدادی از معلولین جسمی دارای استقلال قابل توجهی هستند،یابه مرور زمان آن را به دست آورده اند. آنها از این که به دیگران کمتر وابسته اند،راضی اند.بنابراین کمتر حاضر می شوند کمک دیگران را قبول کنند،مگرآنکه خود از آنها کمک خواسته باشند.در غیر این صورت احساس خواهند کرد که دیگران به آنها ترحم کرده، یا آنها را پایین تر از ارزش واقعیشان به حساب آورده اند.بهتر است شکل کمک ومساعدت به گونه ای باشد که بتواند به نوبه خود آن را بپذیرد،یا رد کند. برای نمونه می توان گفت: آیا کاری از دست من ساخته است؟یا آیا شما به تنهایی از عهده این کار بر می آیید؟همچنین باید درنظر داشت که هیچ فرد معلولی کمک آشکار را(کمکی که درمعرض دید عده زیادی صورت بگیرد)با رغبت نمی پذیرند. یک فرد معلول دوست ندارد توجه تمام بیمارستان را به سوی خود جلب کند.همه افراد این گروه انتظار دارندکه دیگران رفتار عادی وطبیعی با آنها داشته باشند .مردم معمولا در برخورد با ایشان از خود تاثر زیادی نشان می دهند.عده ای از آنها سخنانی حاکی از ترحم و دلسوزی بر زبان می آورند عده ای دیگر به عمد حتی یک کلمه هم حرف نمی زنند . برخی نیز گویی با کودکان رفتار می کنند و بر خلاف میل شان اصرار فراوانی در کمک رسانی به او می کنند . در حالی که برقراری رابطه اصولی و منطقی با بیشتر معلولان جسمی ،نه تنها عملی ،بلکه بسیار ساده است .پیش از هر چیز باید کاملا طبیعی به صورت مستقیم با آنها طرف صحبت شد و به عنوان همنشینانی با ارزش برابر به آنها توجه کرد. ازنصیحت و دلسوزی کردن بی مورد جدا پرهیز کرد . چرا که او به اندازه کافی از محدودیتها و امکانات خود آگاه است . اغلب مردم کارایی معلولان را پایین تر از حد واقعی آنها تصور می کنند و می خواهند او را از هر گونه کار و فعالیتی معاف سازند . در حالی که بسیاری از آنها به راحتی می توانند گلیم خود را از آب بیرون بکشند و از این که بدون کمک دیگران کارهای خود را انجام می دهند راضی و خشنود نیز هستند. آنها حق دارند مانند افراد سالم از موفقیت خود احساس غرور و شادی کنند .فراهم ساختن امکانات شرکت واقعی در زندگی اجتماعی برای معلولان جسمی، دلگرمی،اعتماد به نفس و نشاط می آفرینند . به ویژه زمانی که احساس کنند مزاحم هیچ کس نیستند.یقینا می توان از دیدن فرد معلولی که خود به تنهایی کارهایش را انجام می دهد و شهامت گفتن آن را نیز دارد خوشحال شد؛زیرا آنچه توسط وی انجام می شود، مایه دلگرمی و امیدواری خود اوست . باید درک و شناخت خود را، از چگونگی برخورد با افراد معلول از جمله موضع گیری در برابر واکنش خشم آلود و زود رنجی آنها ،افزایش دهیم .باید توجه داشت که افراد سالم نیز همیشه به گونه ای منطقی و معقول ،واکنش نشان نمی دهند .اگر یک بار پیشنهاد کمک شما رد شد نرنجید و به دل نگیرید .هنگامی که موقعیت مناسب تری پیش آمد با لحن و بیانی مناسب تر پیشنهاد کمک و مساعدت کنید.

 

راهنمایی بیماران برای حل مشکلات جنسی

تا همین چندی پیش ، خیلی ها نمی توانستند بدون احساس خجالت و ناراحتی در مورد مسائل جنسی صحبت کنند . معمولا مسائل جنسی یک موضوع خصوصی به حساب می آید واین گونه تصور می شود که نیازی نیست درباره آن صحبت شود .فرد حتی هنگامی که به پزشک مراجعه می کند، نمی تواند این موضوع را به راحتی با او در میان بگذارد.موضوع عدم احساس راحتی در مورد بیان روابط جنسی، به هنگام اجرای برنامه های توانبخشی نیز کاملا مشهود است. اگر چه افراد مبتلا به آسیب نخاعی (SCI) اغلب پرسش هایی را درمورد روابط و توانایی خود جهت مقاربت دارند ، اما تعداد اندکی از پزشکان و یا ارائه دهندگان خدمات بهداشت و سلامت می توانند به سئوالات آنان پاسخگو باشند . از سوی دیگرحتی عده ای  از متخصصان هم هستند که هنگام صحبت کردن در مورد این مسائل ، احساس ناراحتی می کنند و معمولا نمی توانند با شیوه ای باز و رک و راست به این موضوعات بپردازند . همواره مسئله جنسی موضوعی بوده که در حریم خصوصی هر فرد مطرح شده و یک موضوع کاملا شخصی بوده است.

زمان مناسب برای آموزش های جنسی

با وجود اینکه تمام اعضای هئیت پژوهش بر این باورند که مردم باید در طول دوره توانبخشی حاد در مورد فعالیتهای جنسی آموزشهای لازم را فرا بگیرند  ، اما تحقیقات نشان داده است که خیلی از افرادی که به تازگی دچار ضایعه نخاعی شده اند ، در ابتدای آسیب دیدگی خود آمادگی  لازم را برا ی شناخت هماهنگی های جنسی پیش رو ندارند . با این وجود اکثر افراد نخاعی در شش ماهه اول پس از ترخیص از مرکز توانبخشی ، آمادگی خوبی برای یادگیری در مورد تغییرات جنسی خواهند داشت .در واقع در این زمان است که اکثر افراد مبتلا به آسیب نخاعی تلاش می کنند تا با اشخاص دیگر یک ارتباط صمیمی برقرار نمایند . اما متاسفانه ، تجربه نشان داده که  بیشتر افراد دچار نارضایتی و نا امیدی می شوند . در واقع از بین بسیاری از مردم ، کسانی که در اولین تلاش خود برای فعالیت جنسی ناموفق هستند ، دچار ترسی می شوند که آنها را از برقراری روابط صمیمی در آینده دور می کنند. از این رو اعتماد به نفس جنسی در اوایل آسیب دیدگی دچار تزلزل است .با وجود اینکه به نظر می رسد زمان شش ماه اول بعد از ضایعه نخاعی زمان ایده آلی برای ارائه مشاوره جنسی باشد، اما تحقیقات نشان داده است که بیش از ۹۰درصد از افراد مبتلا به آسیب نخاعی بلافاصله بعد از ترک مرکز توانبخشی ، هیچ مشاوره یا آموزشی را در مورد این موضوع دریافت نمی کنند . از این رو بسیاری از مردم بعد از بازگشت به منزل نمی دانند که برای کسب اطلاعات  باید به کجا مراجعه کنند . عده ای از افراد هم هستند که هنوز از پیگیری چنین موضوعاتی  خجالت می کشند .بنابراین مرحله توانبخشی حاد این فرصت را فراهم می آورد که طی آن، اطلاعات مهم و ضروری به افراد نخاعی و همسران آنان ارائه شود . بعد از این مرحله  وبعد از آموزشهای لازم انتظار می رود که  فردنخاعی بتواند علیرغم آسیب دیدگی که دارد ، از فعالیت جنسی خود لذت ببرد.با توجه به اهمیت حوزه ی فعالیت جنسی و بهداشت باروری در کیفیت زندگی افراد مبتلا به آسیب نخاعی ،فرد مبتلا و خانواده وی باید اطلاعات کافی از نوع مشکل و روش های مناسب درمان آن،دراختیار داشته باشد.تحقیقات و بررسی ها نشان می دهد که اطلاع رسانی صحیح  به موقع،نقش بسیار موثری درکاهش عوارض جانبی و اختلالات بوجود آمده دارد،به همین دلیل ضرورت دارد راهکارهای آموزشی  مناسب بصورت بسیار ساده و قابل درک تهیه و دراختیار افراد تحت درمان قرار گیرد.بدیهی است در افراد دچار ضایعه نخاعی،با توجه به مشکلاتی که درجهت برقراری روابط جنسی با آن مواجه هستند،آموزش می تواند ضمن ارتقاء سطح دانش و آگاهی آنان بستر مناسبی را جهت دستیابی به روابطی رضایتمند و مطلوب فراهم کند.

لذت بردن از زندگی
در پایان باید به یاد داشته باشیم  با وجود اینکه همه چیز بعد از یک آسیب نخاعی به شکلی فاجعه بار تغییر پیدا می کند ،اما باید به مددجویان آموزش دهیم که نباید  لذت بردن از زندگی متوقف شود. یکی از بهترین راه ها برای تطابق با تغییرات ایجاد شده در شیوه زندگی  بعد از ناتوانی، شرکت دادن آنان در فعالیت های تفریحی هدف دار است . در واقع ، مطالعات نشان می دهند که شرکت در فعالیتهای تفریح درمانی به بیماران کمک می کند تا وضعیت بهتری پیدا کرده و خطر ابتلا آنها به عوارض پزشکی بعد ازآسیب دیدگی نیز کاهش یابد.

1- مقاله "Five Main Causes of Spinal Injury"بلک،ب،ترجمه عباس کاشی، دی ماه سال ۱۳۹۰،انتشار انجمن معلولین ضایعات نخاعی استان تهران

2- مقاله "کشف راه ارتباط موثر با معلولین جسمی حرکتی "،طالبعلی پورشریعه،سایت جامعه معلولین مازندران/ ساری

3- مقاله “  ورزش و تندرستی برای آسیب دیدگان نخاعی ” ترجمه عباس کاشی، مرداد ماه سال ۱۳۹۱

4-کتاب " مهمترین نکات در مراقبت از پوست و پیشگیری از زخم فشاری،مترجم فاطمه خادمی،انتشار : مرکز ضایعات نخاعی جانبازان ، شهریور ۱۳۸۶

 

منابع انگلیسی

1-The Touch Research Institute.Authors: Miguel A. Diego, Tiffany Field,

 Ph.D., Maria Hernandez-Reif, Ph.D.,Sybil Hart, Ph.D. Originally published in theInternational Journal of Neuroscience, 2002, Vol. 112, pp. 133-142-

2-University of Miami Medical Center: Movement Disorders in Spinal Cord Injury: Range of Motion Exercises

 

مركز تحقيقات علوم اعصاب شفا

2009-2019©‍Copyright